Dạy trẻ về đầu tư bằng một thị trường giả lập
"Năm thị trường của Cent" là trò chơi đầu tư miễn phí cho trẻ từ 9 đến 14 tuổi. Người chơi được phát $10,000 tiền chơi (tiền giả) và điều hành một thị trường giả lập suốt một năm, từng tháng một. Mỗi tháng một thẻ tin tức được lật lên, giá cả thay đổi, rồi người chơi quyết định giữ nguyên kế hoạch hay đổi. Mọi thứ trong game đều là bịa ra: công ty, tin tức và giá cả. Không có tiền thật nào dính vào, và không có gì trong game là lời khuyên mua hay bán.
Game có ba cấp độ. Mầm non (Seedling, 9 đến 11 tuổi) kéo dài sáu tháng, có ba công ty và Heo Đất. Chồi non (Sprout) kéo dài mười hai tháng, có sáu công ty, một quỹ và một khoản phí nhỏ mỗi khi chuyển tiền. Cây sồi (Oak) thêm một quỹ thứ hai, tin đồn và chế độ tua nhanh 10 năm. Người lớn có thể ngồi cạnh con, hoặc cùng chơi trên một thiết bị ở chế độ "Chơi cùng nhau", mỗi người một bảng riêng.
Trẻ học được gì
Cổ phần là gì
Cổ phần là một lát nhỏ của công ty. Nếu công ty làm ăn tốt, lát đó có thể đáng giá hơn; nếu làm ăn tệ, lát đó có thể mất giá. Trong game, mỗi cửa tiệm trên Phố Chợ là một công ty giả, và tháp đồng xu cho thấy có bao nhiêu tiền nằm trong đó.
Rủi ro và phần thưởng
Các công ty giả có đủ loại: êm ả (tiệm tạp hóa và công ty điện), lên xuống thất thường (công ty du lịch và hãng làm game), và "bay lên trời" (một công ty tên lửa mới mở, nhảy lên nhảy xuống rất mạnh). Nói chung, phần thưởng có thể càng lớn thì khả năng gặp một năm tồi tệ cũng càng lớn. Khoảng một phần ba số năm giả kết thúc thấp hơn lúc đầu, ngay cả với một danh mục khá ổn định, và game nói thẳng điều đó.
Chia đều, đừng dồn hết một chỗ
Chia tiền ra nhiều công ty thì một tháng xấu sẽ ít gây đau hơn. Ngôi sao Chia đều thưởng cho kế hoạch mà không công ty nào giữ quá một nửa số tiền.
Quỹ chỉ số và quỹ phí cao
Giỏ Cả Phố chứa một ít của mọi công ty, với phí hằng năm rất nhỏ, giống một quỹ chỉ số phí thấp. Quỹ Chọn Sang (ở cấp Cây sồi) chứa đúng những công ty đó nhưng thu phí 2% mỗi năm. Trong cùng một năm giả, Quỹ Chọn Sang luôn về sau Giỏ Cả Phố, và màn hình kết quả cho thấy lý do.
Phí giao dịch
Ở cấp Chồi non và Cây sồi, mỗi khối tiền bạn chuyển tốn $5. Đây là cách đơn giản hóa để dễ học: nhiều ứng dụng thật không thu hoa hồng, nhưng quỹ vẫn thu phí hằng năm, và giao dịch vẫn có thể tốn tiền qua chênh lệch giá mua bán và thuế. Ngôi sao Tiết kiệm phí thưởng cho việc giữ tổng phí thấp.
Vì sao giá tụt, và cách giữ bình tĩnh
Mỗi ván có một lần "cả thị trường hắt hơi" và hầu hết giá đều giảm. Game hỏi người chơi sẽ làm gì. Bình tĩnh giữ kế hoạch, chỉnh nhẹ một chút, hay chạy về Heo Đất đều được phép và không ai bị chê. Về sau màn kết quả cho thấy mỗi lựa chọn dẫn đến đâu. Ngôi sao Thuyền trưởng bình tĩnh thưởng cho việc không bỏ kế hoạch vì hoảng.
Tin đồn và cơn sốt
Ở cấp Cây sồi, Chim Tin Đồn hay hét lên những câu như "Psst! Công ty này sẽ tăng gấp ba!". Tin đồn không ảnh hưởng gì đến giá, và sau mỗi tháng game cho xem chuyện gì thật sự xảy ra. Người chơi học được rằng tin đồn chỉ là đoán mò, không phải lời hứa.
Nghĩ đường dài
Biểu đồ "tua nhanh 10 năm" cho thấy một danh mục kiên nhẫn, chia đều thường làm tốt hơn việc đặt cược tất cả vào một chỗ khi nhìn về lâu dài, đồng thời vẫn cho thấy các kết quả có thể rất khác nhau. Các con số là giả, còn thị trường thật có thể lên hoặc xuống.
Các ngôi sao hoạt động thế nào
Ngôi sao thưởng cho thói quen tốt, không thưởng cho may mắn. Người chơi nhận một sao vì chia đều, một sao vì bình tĩnh và một sao vì giữ phí thấp (ở cấp Mầm non, sao này dành cho việc kết thúc với tiền nằm ở ít nhất hai công ty). Một người chơi hợp lý có thể được ba sao trong bất kỳ năm giả nào, còn chơi liều dồn hết một chỗ, mua bán liên tục và hoảng hốt bán tháo thì không được ba sao. Huy hiệu "Thắng Heo Đất" được ghi rõ là một phần nhờ may mắn.
Cách chơi cùng con
- Để con quyết định trước, rồi hỏi vì sao trước khi nói ý của bạn.
- Khi thị trường tụt, hãy hỏi con cảm thấy thế nào trước khi hỏi con định làm gì.
- Nói về thói quen, đừng nói về người thắng. Một năm may mắn không chứng minh kế hoạch hay.
- Dùng các câu hỏi kiểm tra theo quý để mở một cuộc trò chuyện ngắn sau tháng 3, 6 và 9.
- Chơi lại với cùng mã thị trường để so một kế hoạch khác trên cùng một năm giả.
Muốn thử thêm? Hãy cùng dùng máy tính đầu tư hoặc máy tính lãi kép, và xem game tiệm nước chanh để làm quen với lời lỗ và chi phí.
Không phải lời khuyên. Đây là game giả lập với tiền chơi và công ty bịa ra, chỉ để học. Game không khuyên mua hay bán thứ gì, và đầu tư thật có thể mất tiền. Muốn tìm hiểu chung về đầu tư, xem Investor.gov của Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC).
Câu hỏi thường gặp
Đây có phải tiền thật không?
Không. Mọi khoản tiền trong game đều là tiền chơi, không có gì để mua và không có giải thưởng. Những gì bạn làm trong game không chạm vào tài khoản thật nào.
Các công ty có thật không?
Không. Mọi công ty, quỹ và tin tức đều do game bịa ra, nếu giống công ty thật nào thì chỉ là trùng hợp. Game không dùng mã cổ phiếu thật, chỉ số thật hay logo thật.
Game dành cho độ tuổi nào?
Game làm cho trẻ khoảng 9 đến 14 tuổi. Mầm non là cấp ngắn nhất cho 9 đến 11 tuổi, Chồi non và Cây sồi dành cho các bạn lớn hơn, và trẻ nhỏ hơn có thể chơi cùng người lớn ở chế độ Chơi cùng nhau.
Vì sao ngôi sao không tính theo số tiền?
Một năm giả có rất nhiều may rủi. Ngay cả kế hoạch tốt cũng kết thúc thấp hơn lúc đầu khoảng một phần ba số lần, nên ngôi sao thưởng cho thói quen người chơi tự kiểm soát được: chia đều, bình tĩnh và giữ phí thấp. Số tiền cuối cùng vẫn được hiện ra, nhưng không dùng để tính sao.
Game có dạy đánh bạc không?
Không. Dồn hết vào một công ty "bay lên trời" không bao giờ được ba sao. Game thưởng cho việc chia tiền, phí thấp và quyết định bình tĩnh, và cho thấy những canh bạc liều lĩnh thường kết thúc tệ ra sao.
Game có đưa lời khuyên đầu tư không?
Không. Đây là game học tập với công ty giả. Game không bảo ai nên mua hay bán gì, và không phải lời khuyên tài chính. Với các quyết định thật, hãy hỏi một người lớn đáng tin cậy hoặc chuyên gia có giấy phép.
Game có thu thập dữ liệu không?
Game không hỏi tên hay thông tin cá nhân và không dùng cookie. Số sao cao nhất và ván đang chơi chỉ được lưu trên thiết bị của bạn. Chúng tôi chỉ đếm ẩn danh số ván đã hoàn thành (cấp độ, số sao và thời gian chơi), không cookie, không địa chỉ IP và không có gì để nhận ra một đứa trẻ.
Trẻ em có thể đầu tư thật không?
Nói chung, người dưới 18 tuổi không thể tự mở tài khoản đầu tư, nhưng người lớn có thể mở tài khoản giám hộ cho con. Quy định, phí và thuế khác nhau, nên hãy hỏi chuyên gia có giấy phép và đọc các hướng dẫn chung tại Investor.gov. Game này không giới thiệu nhà cung cấp nào.