Achte pou fèt yo pote plis kòmand sou entènèt, plis tèks sou livrezon ak plis afè ki twò bèl pou yo vre, epi ekwòk yo prepare pou sa. Gid sa a rezime sa Federal Trade Commission (FTC, ajans federal ki pwoteje konsomatè yo) di moun k ap achte: siy danje yo, kijan pou w peye pou w ka jwenn lajan w tounen, ak ki kote pou rapòte yon magouy. Enfòmasyon jeneral sèlman, se pa konsèy legal. Fè yo verifye 9 novanm 2026.
Senk magouy pou w veye sezon sa a
| Magouy | Kijan li parèt | Siy danje a |
|---|---|---|
| Fo tèks livrezon | Yon tèks oswa yon imèl di yo pa t ka livre yon pake epi li mande w klike sou yon lyen pou chwazi yon lòt dat oswa peye yon ti frè. | Yon lyen ou pa t ap tann. Swiv pake yo sèlman nan aplikasyon oswa sit magazen an oswa konpayi livrezon an li menm. |
| Fo magazen sou entènèt | Yon boutik ou jwenn atravè yon piblisite oswa rezo sosyal, ak pri byen ba sou kado moun renmen. Atik la pa janm rive, oswa se yon bagay ki pa vo anyen ki rive. | Pri byen ba pase lòt magazen, yon vandè ou pa janm tande pale, pa gen avi oswa se plent sèlman. |
| Peman pa kat kado | Yon moun mande w peye yon bagay, oswa regle yon "pwoblèm", ak kat kado epi pou w ba li nimewo ki dèyè kat yo. | Nenpòt demann pou peye ak yon kat kado. Okenn vrè biznis oswa ajans gouvènman pa mande sa. |
| Apèl oswa mesaj yon moun k ap pase pou yon lòt | Yon moun di se bank ou, yon magazen, yon konpayi livrezon oswa yon ajans gouvènman epi li di gen yon pwoblèm ak kont ou oswa kòmand ou. | Presyon pou aji touswit, ak yon demann pou yon kòd, yon modpas oswa yon peman. |
| Demann transfè lajan, aplikasyon peman oswa kripto | Yon vandè sou yon mache sou entènèt mande w peye pa transfè lajan (wire transfer), yon aplikasyon peman oswa kriptomonnen, souvan pou "rezève" yon atik ki difisil pou jwenn. | Mwayen peman ki difisil pou anile. Yon fwa lajan an ale, li difisil anpil pou jwenn li tounen. |
Fo pwoblèm livrezon pake se te magouy pa tèks moun te rapòte pi souvan bay FTC an 2024, epi moun te rapòte yo pèdi $470 milyon nan magouy pa tèks ane sa a (FTC, avril 2025).
Kat kado se pou kado, pa pou peman
FTC pale klè sou sa: "Se sèlman ekwòk ki ap di w achte yon kat kado … epi ba yo nimewo ki dèyè kat la. Kèlkeswa sa yo di, se yon magouy." Epi: "Okenn vrè biznis oswa ajans gouvènman p ap janm di w achte yon kat kado pou peye yo" (FTC). Si w deja peye yon ekwòk ak yon kat kado, kontakte konpayi ki bay kat la touswit, di yo yo te itilize kat la nan yon magouy, epi mande si yo ka ranbouse lajan w. Kenbe kat la ak resi a.
Lè w achte kat kado kòm kado, achte yo nan magazen ou fè konfyans, tcheke yo pa t louvri pake a oswa grate PIN nan, epi kenbe resi a.
Kijan pou w achte san danje sou entènèt
- Tcheke vandè a. Chèche non magazen an ak mo tankou "review" (avi), "complaint" (plent) oswa "scam" (magouy) anvan w achte nan yon boutik ou pa konnen.
- Pa klike sou lyen nan tèks oswa imèl ou pa t ap tann, menm si yo sanble soti nan yon konpayi ou konnen. Ale sou sit entènèt oswa aplikasyon konpayi an ou menm, oswa rele yon nimewo ou konnen ki vre.
- Peye ak yon kat kredi lè w kapab. Kat kredi ba w dwa pou konteste yon chaj pou yon bagay ou pa resevwa oswa ki pa sa yo te dekri a.
- Fè atansyon ak aplikasyon peman, transfè lajan ak kripto lè w achte nan men moun oswa vandè ou pa konnen: peman sa yo difisil pou jwenn tounen.
- Kenbe dosye: konfimasyon kòmand lan, deskripsyon atik la ak pri a, ak tout mesaj ak vandè a.
Etap sa yo swiv alèt FTC pou achte pandan fèt yo ak konsèy li sou kijan pou evite yon magouy.
Si kòmand ou an reta oswa li pa janm rive
Dapre Mail, Internet, or Telephone Order Merchandise Rule FTC a (règ sou kòmand pa lapòs, entènèt oswa telefòn), yon vandè dwe voye kòmand lan nan delè li bay la. Si li pa bay okenn delè, li dwe voye l nan 30 jou. Si li pa ka voye l alè, li dwe di w sa epi swa jwenn dakò w pou reta a, swa ranbouse w san pèdi tan (gid FTC pou biznis). Anvan tout bagay, kontakte vandè a. Si sa pa mache, konteste chaj la ak konpayi kat ou a epi esplike sa k te pase (FTC: konteste chaj).
Ki kote pou rapòte yon magouy
- ReportFraud.ftc.gov: rapòte nenpòt magouy, menm si w pa pèdi lajan. Rapò yo ede FTC ak lapolis rekonèt epi kanpe magouy yo.
- Kopye yon tèks magouy epi voye l bay 7726 (SPAM). Sa ede konpayi telefòn ou rekonèt epi bloke mesaj ki sanble ak li (FTC).
- Si yon moun jwenn enfòmasyon pèsonèl ou, tankou nimewo Sekirite Sosyal ou (Social Security number), ale sou IdentityTheft.gov pou yon plan pou refè tèt ou, epi gade gid nou sou blokaj kredi.
Kesyon yo poze souvan
Èske yon tèks sou yon pake yo pa t ka livre se yon magouy?
Li ka yon magouy. Vrè konpayi livrezon voye tèks sou livrezon, men ekwòk kopye yo. Pa klike sou lyen an. Louvri aplikasyon oswa sit entènèt konpayi livrezon an oswa magazen an ou menm epi tcheke nimewo swivi w la la.
Yon moun mande m peye ak yon kat kado. Kisa pou m fè?
Pa peye. FTC di nenpòt moun ki di w peye ak yon kat kado se yon ekwòk. Si w deja peye, kontakte konpayi ki bay kat la touswit epi rapòte magouy la sou ReportFraud.ftc.gov.
Poukisa peye ak yon kat kredi olye yon kat debi oswa yon aplikasyon peman?
Kat kredi ba w dwa pou konteste: ou ka mande konpayi kat la retire yon chaj pou yon atik ou pa resevwa oswa ki pa t sa yo te dekri a. Lajan ou voye pa transfè, aplikasyon peman oswa kripto pi difisil anpil pou jwenn tounen.
Konbyen tan yon magazen sou entènèt genyen pou voye kòmand mwen?
Dapre règ FTC sou kòmand pa lapòs la, delè vandè a bay la, oswa 30 jou si li pa bay okenn delè. Si li pa ka voye l alè, li dwe di w sa epi ba w chwa pou anile pou yo ranbouse w.
Ki kote pou m rapòte yon magouy acha sou entènèt?
Sou ReportFraud.ftc.gov. Avèti konpayi kat ou oswa bank ou touswit tou si w te peye, epi voye tèks magouy yo bay 7726.